Айлығы шайлығынан артылмайды: Елде ғалымдар қанша жалақы алады?
Қазақстанда ғылым саласында еңбек ететін мамандардың табысы соңғы жылдары қоғам назарындағы өзекті тақырыптардың біріне айналды. Бүгінгі таңда ғылыми қызметкерлердің орташа жалақысы шамамен 257 мың теңгені құрайды.
Дегенмен бұл көрсеткіш біркелкі емес: қызметтің деңгейіне, маманның біліктілігіне және қаржыландыру көздеріне байланысты табыс 1,5 миллион теңгеге дейін жетуі мүмкін.
Жалпы елдегі жалақы деңгейімен салыстырғанда, ғылым саласындағы базалық табыс төменірек екені байқалады. Мәселен, Ұлттық статистика бюросының ұсынған мәліметке мән берсек 2024 жылдың бірінші тоқсанында Қазақстандағы орташа номиналды жалақы 382 279 теңге болған. Осы тұрғыдан алғанда, ғылыми қызметкерлердің негізгі жалақысы республикалық орташа көрсеткіштен төмен қалып отыр. Алайда бұл айырмашылық барлық ғалымдарға тән емес.
Ғылыми дәрежесі бар және түрлі гранттық жобаларға қатысатын мамандардың табысы айтарлықтай жоғары болуы мүмкін. Мұндай қосымша қаржыландыру көздері олардың жалпы кірісін бірнеше есеге дейін арттырады. Сондықтан ғылым саласындағы нақты табыс деңгейі көбіне қызметкердің ғылыми белсенділігі мен жетістіктеріне тікелей байланысты.
Жоғары оқу орындарындағы профессор-оқытушылар құрамының жалақысы да әртүрлі деңгейде қалыптасқан. Орта есеппен алғанда, олардың айлығы 160,7 мың теңгеден 350 мың теңгеге дейін барады. Ал ұлттық университеттерде бұл көрсеткіш сәл жоғары: 228,8 мың теңгеден 400 мың теңгеге дейін жетеді.
Сонымен қатар, ғылыми дәрежелер мен атақтар үшін қосымша үстемақылар қарастырылған. Мысалы, PhD немесе ғылым кандидаты дәрежесі бар мамандарға 25 айлық есептік көрсеткіш көлемінде, яғни шамамен 92 300 теңге қосымша төлем беріледі. Ал доцент ғылыми атағы бар ғылым докторлары 42 АЕК (155 064 теңге) көлемінде үстемақы алады. Профессор атағы мен ғылыми дәрежесі қатар болған жағдайда бұл көрсеткіш 50 АЕК-ке дейін өсіп, 184 600 теңгені құрайды.
Жалпы алғанда, Қазақстандағы ғылым саласындағы жалақы жүйесі көпқырлы. Базалық табыс орташа деңгейден төмен болғанымен, ғылыми дәрежелер, атақтар және гранттық жобалар арқылы табысты айтарлықтай арттыруға мүмкіндік бар. Бұл өз кезегінде ғылыммен айналысуды ынталандырудың маңызды тетіктерінің бірі болып табылады.
